Keks z bakaliami po kilku dniach smakuje lepiej niż świeży, a sernik na zimno trzeba zjeść w ciągu 2 dni. Dlatego ciasta świąteczne piekę po kolei, a nie w jeden wieczór: keks tydzień przed, sernik 2 dni przed, sernik na zimno dzień wcześniej. Najdłużej czeka surowe ciasto na piernik staropolski, które leży 4-6 tygodni.
Zebrałam 15 ciast na Boże Narodzenie i dla każdego podaję liczbę dni przed świętami oraz to, czy znosi zamrażarkę. Niżej jest pełna kolejność pieczenia, tabela mrożenia i przechowywania oraz błędy, które najczęściej psują świąteczne wypieki.
Spis treści:
- Ciasta świąteczne – 15 przepisów na Boże Narodzenie
- Tradycyjne ciasta świąteczne: piernik, makowiec, sernik, keks
- Ciasta na Boże Narodzenie spoza klasyki
- Ciasta świąteczne bez pieczenia
- Kiedy piec ciasta na święta – kolejność od 6 tygodni
- Ciasta, które można upiec wcześniej
- Ciasta świąteczne, które można zamrozić
- Ciasto na Boże Narodzenie dla spóźnionych
- Jak przechowywać ciasta świąteczne
- Piernik twardy, makowiec suchy – co poszło nie tak
- Ciasta świąteczne w skrócie
- Pytania o ciasta świąteczne
Ciasta świąteczne – 15 przepisów na Boże Narodzenie
Pierwsze 10 pozycji to klasyki: pierniki, makowce, keks i serniki. Dalej są trzy wypieki spoza tej czwórki i dwa ciasta bez pieczenia. Tabela zbiera terminy w jednym miejscu, opisy i przepisy są pod nią. Kolumna „dni przed” liczy od 24 grudnia.
| Nr | Ciasto | Dni przed | Mrożenie |
|---|---|---|---|
| 1 | piernik staropolski | ciasto 28-42, pieczenie 5-7 | tak, do 3 mies. |
| 2 | piernik bez leżakowania | 3-7 | tak, do 3 mies. |
| 3 | piernik holenderski z powidłami | 3-7 | tak, do 3 mies. |
| 4 | strucla makowa | 2-3 | tak, bez lukru |
| 5 | makowiec biszkoptowy z jabłkami | 2-3 | nie mrożę |
| 6 | keks z bakaliami | 7 | tak, do 3 mies. |
| 7 | sernik wiedeński | 2 | tak, bez polewy |
| 8 | sernik z suszonymi śliwkami | 2 | tak, do 3 mies. |
| 9 | sernik królewski | 2 | tak, do 3 mies. |
| 10 | seromakowiec | 2 | tak, do 3 mies. |
| 11 | miodownik | blaty do 7, przełożenie 3 | nie mrożę |
| 12 | stollen z marcepanem | 14 | nie mrożę |
| 13 | gwiazda makowa | 1 | tak, do 3 mies. |
| 14 | blok czekoladowy | 2-3 | nie mrożę |
| 15 | sernik lotus na zimno | 1 | nie |
Tradycyjne ciasta świąteczne: piernik, makowiec, sernik, keks
Te cztery wypieki mają najwięcej odmian, więc na liście każdy występuje w dwóch albo trzech wersjach. Do ciast biszkoptowych i ucieranych używam zwykle mąki tortowej, o której piszę osobno: mąka tortowa typ 450.
1. Piernik staropolski
Ciasto na miodzie dojrzewa w chłodzie 4-6 tygodni, minimum 2. Blaty piekę 5-7 dni przed świętami, a powidłami przekładam je 3-5 dni przed. Mój przepis na piernik staropolski zakłada 4 tygodnie leżakowania, a mieszankę korzenną robię sama według wpisu przyprawa do piernika.
2. Piernik świąteczny bez leżakowania
Wersja dla tych, którzy nie zagnietli ciasta w listopadzie: piecze się je od razu. Upieczony 3-7 dni przed świętami zdąży zmięknąć, a w zamrażarce wytrzyma do 3 miesięcy.
3. Piernik przekładany powidłami (holenderski)
Wilgoć daje temu ciastu korzennemu warstwa powideł śliwkowych. Piekę go między 17 a 21 grudnia, czyli 3-7 dni przed Wigilią, według przepisu na piernik holenderski z powidłami.
Zdjęcie wygenerowane z pomocą AI4. Strucla makowa (makowiec zawijany)
Ciasto drożdżowe zawijam z masą makową, a mak na świątecznym stole jest symbolem dostatku. Piekę ją 2-3 dni przed świętami, lukier nakładam tuż przed podaniem. Na blogu jest klasyczna strucla makowa i drożdżowy rulon, czyli makowiec z bakaliami.
5. Makowiec biszkoptowy z jabłkami
Ten makowiec obywa się bez drożdży, a wilgotny jest dzięki jabłkom. Piekę go 2-3 dni przed świętami i nie mrożę, bo nie sprawdziłam, jak ta odmiana znosi zamrażarkę. Na blogu znajdziesz go jako biszkoptowy makowiec z jabłkami.
6. Keks z bakaliami
Najtrwalsze z ciast ucieranych: piekę go 7 dni przed świętami, a po kilku dniach smakuje lepiej niż świeży. Lukier dodaję dzień przed podaniem. Przepis na keks z bakaliami to puszysty cwibak z bakaliami w każdym plastrze.
Zdjęcie wygenerowane z pomocą AI7. Sernik wiedeński
Ten sernik nie ma spodu, a do masy dodaję rodzynki. Piekę go 22 grudnia i trzymam w lodówce, bo to nabiał i jaja. Zamrozić można go do 3 miesięcy, ale bez polewy. Krok po kroku prowadzi przepis na sernik wiedeński.
8. Sernik z suszonymi śliwkami
Przy dużej rodzinie wygodny jest sernik z suszonymi śliwkami, bo piecze się go na blasze. Termin ma ten sam co inne serniki: 2 dni przed świętami.
9. Sernik królewski
Masę serową zamyka się tu między dwiema warstwami kakaowego kruchego ciasta. Piecze się go 2 dni przed świętami, a upieczony można zamrozić do 3 miesięcy.
10. Seromakowiec
W jednej formie spotykają się tu dwa klasyki, warstwa sernika i warstwa maku. Seromakowiec piekę razem z sernikami, 22 grudnia, a nadwyżkę mrożę do 3 miesięcy.
Ciasta na Boże Narodzenie spoza klasyki
Trzy kolejne ciasta na święta Bożego Narodzenia wymagają planu, ale każde w inny sposób: miodownik potrzebuje czasu w lodówce, stollen leżakowania, a gwiazda makowa świeżości.
Kto chce odejść od klasyki jeszcze dalej, ma na blogu sernik baskijski ze spalonym wierzchem, sernik pistacjowy i orzechowiec z kajmakiem.
11. Miodownik
Cienkie blaty miodowe wychodzą z piekarnika twarde i miękną dopiero pod kremem w lodówce. Dlatego przekładam je 3 dni przed świętami: miodownik jest najlepszy po 2-3 dniach, a w lodówce trzymam go do 7 dni. Same blaty można upiec wcześniej, nawet tydzień przed. Krem i blaty opisuje przepis na miodownik z kremem. Na miodowych blatach opiera się też marlenka, tort miodowy.
12. Stollen z marcepanem
Tę niemiecką struclę drożdżową z bakaliami piekę już 10 grudnia, zawijam w pergamin i folię i trzymam w około 10 st. C, gdzie zachowuje świeżość do 2 tygodni. Marcepan w środku ma wersja z przepisu na stollen z marcepanem.
13. Gwiazda makowa
Odrywana gwiazda dobrze wygląda na środku stołu. Najlepsza jest w 1-2 dni po upieczeniu, więc piekę ją 23 grudnia; ciasto drożdżowe można też zamrozić do 3 miesięcy. Mój przepis to drożdżowa gwiazda makowa, a przy zamianie drożdży przyda się tabela ile drożdży suszonych zamiast świeżych.
Ciasta świąteczne bez pieczenia
14. Blok czekoladowy
Masa z mleka w proszku, kakao i herbatników tężeje minimum 4 godziny. Robię go 2-3 dni przed świętami, bo wtedy smakuje najlepiej, i trzymam w lodówce do 7 dni. Przepis na blok czekoladowy jest na keksówkę 30 cm.
15. Sernik lotus na zimno
Piekarnik przy nim odpoczywa: sernik lotus na zimno robię dzień przed świętami i trzeba go zjeść w ciągu 2 dni. Nie mrożę go, bo masa na zimno po rozmrożeniu robi się wodnista.
Poza listą, w tej samej grupie bez piekarnika, są ciasto 3 bit z masą karmelową i bajaderki ze śliwkami z rumem. Ciasta bez pieczenia nie zajmują piekarnika 22 i 23 grudnia, kiedy pieką się w nim serniki i gwiazda makowa.
Kiedy piec ciasta na święta – kolejność od 6 tygodni
Najgorszy plan to wszystkie ciasta 23 grudnia. Tabela rozkłada je na osobne terminy, licząc od 24 grudnia. Ten kalendarz łączy się z planem kuchni wigilijnej, który rozpisałam w tekście potrawy wigilijne.
| Kiedy | Co | Dni przed |
|---|---|---|
| koniec listopada | zagnieść ciasto na piernik staropolski | 28-42 |
| 2-4 tygodnie przed | pierniczki do puszki | 14-28 |
| 2 tygodnie przed | stollen, masa makowa do zamrażarki | 14 |
| tydzień przed | keks, blaty piernika staropolskiego, blaty miodownika, makowiec do zamrożenia | 7 |
| 3-5 dni przed | przełożyć piernik staropolski powidłami | 3-5 |
| 3 dni przed | przełożyć miodownik, makowiec bez mrożenia, blok czekoladowy | 3 |
| 2 dni przed | serniki pieczone | 2 |
| dzień przed | sernik na zimno, ciasta z kremem, gwiazda makowa, lukier na keks | 1 |
| Wigilia | lukier na makowiec, dekoracje | 0 |
Pierniczki piekę 2-4 tygodnie przed świętami, bo po upieczeniu są twarde i potrzebują 3-7 dni w szczelnej puszce z kawałkiem jabłka. Sprawdzone są pierniczki z miodem, czas w piekarniku dla drobnych wypieków podaję w tekście ile piec kruche ciasteczka.
Z dziećmi najwięcej frajdy daje domek z piernika, a do dekorowania przyda się lukier do pierników.
Ciasta, które można upiec wcześniej
Tydzień przed świętami bezpiecznie piecze się keks, blaty piernika staropolskiego i blaty miodownika. Stollen idzie do piekarnika jeszcze wcześniej, 14 dni przed. Wszystkie cztery po kilku dniach smakują lepiej niż świeże: keks się przegryza, blaty piernika i miodownika miękną, a stollen leżakuje.
Z makowcem jest kłopot. Często radzi się piec go 7 dni przed świętami, a świeży zostaje przez kilka dni, najwyżej 4-5 w chłodnym miejscu. Te liczby się nie spinają, więc rozstrzygam to mrożeniem: makowiec upieczony tydzień wcześniej od razu po ostudzeniu idzie do zamrażarki, a ten do zjedzenia bez mrożenia piekę 2-3 dni przed świętami. Przy nadzieniu przyda się porównanie mak z puszki czy domowa masa makowa.
Ciasta świąteczne, które można zamrozić
| Ciasto | Mrozić? | Jak długo | Rozmrażanie |
|---|---|---|---|
| makowiec zawijany | tak | do 3 mies. | 2-3 h w temperaturze pokojowej, lukier po rozmrożeniu |
| piernik, keks | tak | do 3 mies. | 2-3 h w temperaturze pokojowej |
| sernik pieczony | tak | do 3 mies. | noc w lodówce (6-8 h) |
| ciasta drożdżowe | tak | do 3 mies. | temperatura pokojowa |
| sernik na zimno, ciasta z galaretką, bitą śmietaną, mascarpone, bezy | nie | – | – |
| ciasta z lukrem i polewą | przed dekorowaniem | – | – |
Mrożę w -18 st. C. Bita śmietana, mascarpone i galaretka po rozmrożeniu rozwarstwiają się albo robią się ziarniste, a ciasta suche i drożdżowe znoszą zamrażarkę do 3 miesięcy. Sernik pieczony też mrożę, ale rozmrażam go powoli, przez noc w lodówce. Nie przyspieszam tego przy kaloryferze ani w piekarniku, bo ciepło psuje konsystencję. Więcej przykładów jest w tekście czy ciasto można zamrozić – tabela 15 ciast.
Ciasto na Boże Narodzenie dla spóźnionych
Jeśli do świąt zostały 3 dni, a nic nie jest upieczone, zdążysz jeszcze z trzema ciastami. Piernik bez leżakowania piecze się od razu i przez 3 dni zdąży zmięknąć. Dzień przed świętami zmieszczą się sernik na zimno i gwiazda makowa. Na szybki korzenny akcent sprawdzą się muffinki piernikowe z twarogiem, robione bez miksera.
Surowe ciasto na piernik staropolski też daje się uratować: dojrzewa minimum 2 tygodnie. Aromat jest wtedy słabszy niż po 4-6 tygodniach, ale ciasto się udaje. W moim przepisie jest też wariant skrócony, 5 dni w lodówce. Kto więc zagniecie je na początku grudnia, zdąży z pieczeniem 5-7 dni przed Wigilią.
Jak przechowywać ciasta świąteczne
| Ciasto | Gdzie | Jak długo |
|---|---|---|
| piernik staropolski | szczelna puszka, chłodne miejsce | ok. 3 tygodni |
| pierniczki | szczelna puszka | 2-4 tygodnie |
| keks | chłodne miejsce albo lodówka, szczelnie | ok. 7 dni |
| makowiec | chłodne miejsce, owinięty | 4-5 dni |
| sernik pieczony | lodówka | 2-3 dni |
| miodownik | lodówka, w folii | 7 dni |
| stollen | pergamin i folia, ok. 10 st. C | 14 dni |
| blok czekoladowy | lodówka | do 7 dni |
| sernik na zimno, ciasta z kremem | lodówka | 1-2 dni |
Sernik to nabiał i jaja, a przetwory mleczne trzyma się w 4-8 st. C. Dlatego serniki i ciasta z kremem stoją na stole najwyżej 2 godziny, potem wracają do lodówki. Miodownik trzymam w lodówce najwyżej 7 dni, bo krem przekładający blaty robi się na mleku albo na kaszy mannie.
Piernik twardy, makowiec suchy – co poszło nie tak
| Objaw | Przyczyna | Naprawa |
|---|---|---|
| piernik twardy jak deska | upieczony 1-2 dni przed | piec 5-7 dni przed, odczekać 3-4 dni po przełożeniu |
| pierniczki nie miękną | suche miejsce, brak wilgoci | szczelna puszka i kawałek jabłka wymieniany co kilka dni |
| makowiec suchy w święta | upieczony tydzień wcześniej, trzymany na blacie | piec 2-3 dni przed albo zamrozić zaraz po ostudzeniu |
| lukier na makowcu rozpłynął się | lukrowany przed mrożeniem | lukrować po rozmrożeniu |
| sernik po rozmrożeniu mokry | rozmrażany w cieple | noc w lodówce |
| sernik na zimno wodnisty | zamrożona żelatyna albo galaretka | nie mrozić, robić dzień przed |
Zakalec i opadnięty sernik to osobne tematy z własnymi przyczynami. Jeśli ciasto wyszło z mokrym pasem przy spodzie, zajrzyj do tekstu czy zakalec można dopiec, zanim pokroisz je na talerze.
Ciasta świąteczne w skrócie
Ciasta świąteczne rozkładam na osobne terminy: ciasto na piernik pod koniec listopada, pierniczki 2-4 tygodnie przed, stollen 14 dni przed, keks i blaty tydzień przed, przekładanie piernika 3-5 dni przed, miodownika 3 dni przed, serniki 2 dni przed, a sernik na zimno i gwiazdę makową dzień wcześniej. Makowiec piekę 2-3 dni przed albo wcześniej i mrożę. Do zamrażarki trafiają tylko ciasta bez kremów, galaretek i lukru, na najwyżej 3 miesiące. Najważniejsza liczba z tego kalendarza to 3-4 dni: tyle potrzebują blaty przełożone powidłami, żeby piernik na Wigilię nie był twardy jak deska.
Pytania o ciasta świąteczne
Jakie są tradycyjne ciasta świąteczne?
Cztery klasyki Bożego Narodzenia w Polsce to makowiec, piernik, sernik i keks. Każdy ma inny termin: od 4-6 tygodni dla surowego ciasta na piernik do 2 dni przed świętami dla sernika.
Jakie ciasta można upiec tydzień przed świętami?
Tydzień przed świętami piekę keks i blaty piernika, a z mrożeniem także makowiec. Stollen piecze się jeszcze wcześniej, 14 dni przed. Sernik zostawiam na 2 dni przed świętami.
Które ciasta świąteczne można zamrozić?
Makowiec, piernik, keks, ciasta drożdżowe i sernik pieczony wytrzymują do 3 miesięcy w -18 st. C. Do zamrażarki nie nadają się bezy ani ciasta z galaretką, bitą śmietaną i mascarpone.
Jakie ciasto na święta bez pieczenia?
Blok czekoladowy, zrobiony 2-3 dni przed świętami, i sernik na zimno, zrobiony dzień przed. Oba trzyma się w lodówce.
Czy zdążę z piernikiem, jeśli nie nastawiłam ciasta w listopadzie?
Tak. Ciastu staropolskiemu wystarczą w ostateczności 2 tygodnie dojrzewania, a w moim przepisie jest też wariant skrócony, 5 dni w lodówce. Piernik bez leżakowania piecze się 3-7 dni przed świętami.
