Ile to moczyć? To pytanie słyszę co grudzień, więc zaczynam od zakupów i moczenia, a dopiero potem wybieram zalewę. Na blogu mam 11 przepisów na śledzie wigilijne – na jeden stół wystarczą dwa albo trzy o różnej bazie.
Spis treści:
Płaty ze sklepu i moczenie
Śledź trafia do kuchni już po obróbce, posolony albo zamarynowany, dlatego najwięcej wpadek bierze się z zakupów i z moczenia, a dopiero potem z zalewy. Płaty solone są najbardziej słone, matjasy i płaty a la matjas łagodniejsze i zwykle potrzebują krótszego moczenia. Matiasy w sosie salsa moczę 2 h, zanim trafią do octu. Na etykiecie sprawdzam, czy płaty leżą w zalewie, czy w oleju, i czy w składzie są dodatki smakowe – płat w oleju z przyprawami ma już swój charakter. Do śmietany czy żurawiny kupuję płaty bez dodatków smakowych, bez skóry i w całości, bo łatwiej je pokroić na równe kawałki. Jędrne, jasne mięso jest w porządku. Szare, rozpadające się albo w mętnej zalewie zostaje na półce.
Moczę w zimnej wodzie albo w mleku, w lodówce, a wodę wymieniam, gdy zrobi się wyraźnie słona. Po pierwszej godzinie odkrawam kawałek i próbuję, bo dwa opakowania z jednego sklepu potrafią się różnić. Za długo moczony płat robi się wodnisty, więc kończę raczej za wcześnie – resztę soli złagodzi śmietana, jabłko albo burak.
Sól przechodzi z ryby do płynu, dopóki stężenie po obu stronach się nie wyrówna. Im więcej płynu i im częściej go zmieniam, tym szybciej idzie wypłukiwanie, dlatego płaty moczę w dużej misce. Mleko wybieram przy płatach solonych, bo łagodzi smak mocniej niż woda. Przez cały czas moczenia ryba stoi w lodówce, także wtedy, gdy trwa to dłużej niż 2 h.

Tak wyglądają płaty w misce z zimną wodą przed pierwszą próbą: mięso ma być jasne i jędrne, a po godzinie odkrawam kawałek i decyduję, czy moczyć dalej.
Jedenaście wersji w kolejności robienia
Kolejność wynika z bazy. Olej, ocet i sól konserwują, a śmietana, jajko i świeże warzywa skracają trwałość. Im więcej soli, kwasu i tłuszczu odcinającego powietrze, tym dłużej potrawa wytrzyma w lodówce. Dokładny czas jest w treści każdego przepisu, a kolejność zostaje ta sama, nawet gdy zmieniasz gramatury.
- Najwcześniej, bo muszą się przegryźć: śledzie w oleju z cebulą i śledzie w zalewie octowej. Olej odcina rybę od powietrza, kwas ścina białko i mięso robi się jędrniejsze.
- Następnie wersje z wyraźnym sosem: matiasy w sosie salsa, śledzie po kaszubsku na koncentracie, śledzie z żurawiną i czerwoną cebulą, po cygańsku z papryką i ogórkiem oraz sałatka octowa z jabłkiem i papryką.
- Na 23 grudnia sałatki warstwowe: śledzie pod pierzynką i sałatka śledziowa z burakiem, żeby warstwy zdążyły się związać.
- Na ostatnią chwilę śledzie w śmietanie z jabłkiem i śledzie po japońsku z jajkiem i groszkiem.

Siedem wersji w zalewie i sosie idzie na półmisek
Pierwsza grupa to płaty w całości albo w kawałkach, zanurzone w oleju, occie, śmietanie albo sosie. Nadają się do chleba, a większość można zrobić wcześniej niż sałatki.
- W oleju z cebulą – smak czysty i wytrawny, do ciemnego chleba; stoi najdłużej z całej listy.
- W zalewie octowej – podstawa do nauki proporcji; kwas sprawia, że mięso jest jędrniejsze i jaśniejsze.
- Matiasy w sosie salsa – 2 h moczenia, potem ocet; dla gości, którzy lubią pomidory i wyrazisty smak.
- W śmietanie z jabłkiem – łagodne i kremowe, sól równoważy słodycz owocu; robię je najpóźniej.
- Po kaszubsku – sos pomidorowy na koncentracie z cebulą, lekko słodko-kwaśny; kontrastuje ze śmietaną.
- Z żurawiną – z czerwoną cebulą, wybieram ją, gdy klasyki już są, a brakuje innego koloru.
- Po cygańsku – papryka i ogórek dają chrupkość; warzywa kroję w kawałki wielkości ryby.
Cztery sałatki dla tych, którzy za śledziem nie przepadają
W drugiej grupie ryba jest jednym ze składników. Sałatki nakłada się łyżką i chętniej sięgają po nie goście, którzy samego płata nie ruszą.
- Pod pierzynką – warstwy z burakiem, najładniej w szklanym naczyniu; kroję dopiero przy podaniu.
- Po japońsku – z jajkiem i groszkiem, łagodna; jajko krótko trzyma świeżość, więc to ostatni dzień przygotowań.
- Sałatka śledziowa z burakiem – słodycz buraka łagodzi słoność ryby; pasuje do pieczywa i na osobny talerzyk.
- W occie z jabłkiem i papryką – kwaśny płat z chrupiącym jabłkiem; ocet konserwuje, więc znosi wcześniejsze przygotowanie lepiej niż wersje z jajkiem.
Trzy rodzaje wystarczą
Na rodzinną kolację robię jeden wytrawny (olej albo ocet), jeden kremowy i jedną sałatkę. Taki zestaw obsłuży i miłośników śledzi, i tych, którzy zjedzą je tylko z burakiem albo jajkiem, a resztek po świętach jest mniej. Dwa słodko-kwaśne obok siebie zlewają się w smaku, więc pilnuję kontrastu – także kolorów: biała śmietana, czerwona żurawina, fioletowy burak.
Przy dwóch rodzajach biorę jeden z trzech pierwszych z listy w zalewie (olej, ocet albo salsa) i jeden spośród pozostałych ośmiu. Wtedy na stole jest wersja ostra i wersja łagodna, a goście sami się podzielą. Lepiej mniej rodzajów w porządnej ilości niż pięć miseczek, z których każda wraca do lodówki do połowy pełna.
Szczelny słoik i czysta łyżka przedłużają życie śledzi
Gotowe śledzie trzymam w lodówce w szczelnych słoikach albo szklanych pojemnikach, bo ryba w occie i w śmietanie oddaje zapach innym potrawom, a masło czy ciasto chętnie go przejmą. Płaty w oleju muszą być cały czas przykryte tłuszczem, bo wystający kawałek wysycha i ciemnieje. Nakładam czystą łyżką, nigdy widelcem, którym ktoś już jadł – to drobiazg, który najbardziej skraca życie sałatek po 24 grudnia. Na stół wystawiam tyle, ile zejdzie podczas kolacji. Sałatki z jajkiem i śmietaną traktuję jak potrawy o krótkim terminie, śledzie w oleju i occie spokojnie czekają na drugi dzień świąt. Gdy zalewa zmętnieje albo zmieni się zapach, wyrzucam bez żalu. Całe menu na 12 dań rozpisałam w tekście o tym, jak zaplanować potrawy wigilijne.







