Jarzynka wychodzi wodnista z jednego powodu: warzywa gotują się w garnku pełnym wody, a potem tę wodę wylewa się do zlewu razem z całym smakiem. Zostaje mokra marchewka, do której trzeba dolewać czegokolwiek, żeby miała jakikolwiek sos.
U mnie w domu robiło się to odwrotnie. Wody tyle, żeby ledwo przykryła warzywa, a po ugotowaniu ta sama woda staje się bazą sosu – dolewa się ją do zasmażki z masła i mąki i to jest cała tajemnica jarzynki, którą pamiętam z niedzielnych obiadów. Marchewka z groszkiem robiona w ten sposób ma sos gęsty jak śmietana, a nie kałużę na talerzu.
Roboty jest dziesięć minut przy desce i dwanaście przy garnku. Z 500 g marchewki i 300 g groszku wychodzą 4 porcje jako dodatek do obiadu, każda po mniej więcej 140 kcal.
Spis treści:
- Proporcje: ile marchewki, ile groszku
- Ile gotować marchewkę do miękkości
- Groszek mrożony czy świeży
- Marchewka z groszkiem – składniki na 4 porcje
- Marchewka z groszkiem – przepis krok po kroku
- Zagęszczanie masłem i mąką – dwa sposoby
- Z czym podać i jak przechować
- Marchewka z groszkiem – najczęstsze pytania
- Jarzynka, która wraca na stół co tydzień
Proporcje: ile marchewki, ile groszku
Trzymam się układu pięć do trzech: 500 g marchewki na 300 g groszku. Marchewka ma tu być składnikiem głównym, groszek dodatkiem, który przełamuje słodycz i daje kontrast w gryzieniu. Przy proporcji pół na pół jarzynka robi się jednostajnie słodka, a przy przewadze groszku po ostygnięciu wygląda szaro.
Na masło i mąkę liczę 30 g plus 15 g na te 800 g warzyw. To jedna spora łyżka masła i jedna płaska łyżka mąki – tyle wystarcza, żeby sos oblepiał kostki, ale nie zamieniał się w budyń. Wody do gotowania daję 150-200 ml, czyli tyle, żeby sięgała do dwóch trzecich wysokości warzyw, nie wyżej.
Cukru pół łyżeczki. Nie po to, żeby jarzynka była słodka, tylko żeby marchewka smakowała jak marchewka – stare korzenie ze stycznia bez cukru wychodzą płaskie. W czerwcu, przy młodej marchewce z pęczka, cukier pomijam.
Ile gotować marchewkę do miękkości
Zależy od tego, jak ją pokroisz, i to jest jedyna zmienna, którą naprawdę sterujesz. Kostka centymetrowa potrzebuje 8-10 minut od zawrzenia, cieńsze plastry schodzą po 6-8 minutach, a grube słupki po 10-12. Test robię widelcem: ząb ma wchodzić bez oporu, ale kostka musi trzymać kształt, kiedy ją podniesiesz.
Rozgotowana marchewka rozpada się przy pierwszym mieszaniu z zasmażką i jarzynka zamienia się w pomarańczową breję. Dlatego zdejmuję garnek minutę przed tym, co pokazuje widelec – warzywa dochodzą jeszcze w gorącym sosie.
| Sposób krojenia | Czas gotowania | Do czego pasuje |
|---|---|---|
| Kostka 1 cm | 8-10 minut | klasyczna jarzynka do obiadu |
| Plastry 5 mm | 6-8 minut | gdy się spieszysz |
| Słupki 1 x 4 cm | 10-12 minut | do dania z sosem, ładniej wygląda |
| Młoda marchewka w całości | 12-15 minut | czerwiec, marchewka z pęczka |
Groszek mrożony czy świeży
Mrożony wrzucam prosto z zamrażarki na ostatnie 4-5 minut gotowania marchewki. Nie rozmrażam go wcześniej – rozmrożony groszek puszcza wodę, robi się miękki i po ugotowaniu ma pomarszczoną skórkę. Torebka 450 g starcza na półtorej porcji tego przepisu, więc resztę zostawiam na następny raz.
Świeży, wyłuskany ze strąków, potrzebuje 5-6 minut, jeśli jest młody, i 8-10, jeśli ziarna są duże i mączyste. Trzeba go kupić z zapasem: z 750 g strąków wyłuskasz mniej więcej 300 g ziaren, bo strąki to ponad połowa masy. Łuskanie tej ilości zajmuje kwadrans, więc robię to tylko w czerwcu i tylko wtedy, kiedy groszek jest naprawdę świeży.
Groszek konserwowy z puszki jest już ugotowany. Odsącz go, przepłucz i wrzuć na ostatnią minutę, samo podgrzanie. Wrzucony wcześniej rozpadnie się na łupiny pływające w sosie. Przy strączkach ta różnica idzie jeszcze dalej, bo falafel z ciecierzycy formuje się wyłącznie z ziaren moczonych przez noc – te z puszki rozpadają się na patelni.
Marchewka z groszkiem – składniki na 4 porcje
- 500 g marchewki – około 6 średnich sztuk
- 300 g groszku zielonego mrożonego – albo 750 g świeżego w strąkach
- 30 g masła – jedna spora łyżka
- 15 g mąki pszennej – jedna płaska łyżka
- 150-200 ml wody
- pół łyżeczki cukru
- pół łyżeczki soli
- szczypta gałki muszkatołowej – świeżo starta, jeśli masz
- pieprz biały do smaku
- 2 łyżki posiekanej natki pietruszki
Masło daję prawdziwe, osiemdziesiąt dwa procent tłuszczu. Margaryna w takiej ilości daje się wyczuć od razu, bo w jarzynce nie ma nic, co mogłoby jej smak zamaskować. Mąkę biorę zwykłą pszenną typ 500 – do zasmażki tego typu nie potrzeba żadnej innej.
Marchewka z groszkiem – przepis krok po kroku
- Marchewkę obierz i pokrój w kostkę o boku około centymetra. Staraj się o równe kawałki – nierówne gotują się nierówno i część zostaje twarda.
- Włóż marchewkę do garnka, zalej wodą tak, żeby sięgała do dwóch trzecich wysokości warzyw, dodaj sól i cukier. Przykryj i gotuj 5 minut od zawrzenia.
- Wsyp mrożony groszek prosto z torebki i gotuj kolejne 4-5 minut, aż marchewka będzie miękka, ale sprężysta.
- Odcedź warzywa nad miską i wywar zachowaj. Powinno go zostać około 150 ml – jeśli mniej, dolej wrzątku do tej objętości.
- W tym samym garnku rozpuść masło, wsyp mąkę i mieszaj rózgą przez 1-2 minuty na średnim ogniu. Zasmażka ma zbielać i zapachnieć orzechami, ale nie może się zrumienić.
- Wlewaj gorący wywar cienkim strumieniem, cały czas mieszając rózgą. Gotuj 2 minuty, aż sos zgęstnieje i przestanie smakować mąką.
- Wrzuć odcedzone warzywa, wymieszaj delikatnie łyżką, żeby nie połamać kostek. Dopraw gałką i białym pieprzem.
- Podgrzej całość przez minutę i zdejmij z ognia. Posyp natką tuż przed podaniem.
Wywar wlewany do zasmażki musi być gorący. Zimny płyn wrzucony na gorącą mąkę ścina ją w grudki, których żadne mieszanie już nie rozbije – trzeba wtedy przecedzić sos przez sitko i część zasmażki zostaje na nim.
Zagęszczanie masłem i mąką – dwa sposoby
Zasmażka opisana wyżej jest klasyczna i daje sos o najładniejszym smaku, bo mąka podsmażona w maśle traci surowość. Wymaga jednak przelewania wywaru i osobnego garnka albo przemycia tego samego. Na tej samej zasmażce stoi kapusta zasmażana, z tą różnicą, że tam mąkę z masłem bierze się w proporcji jeden do jednego i rumieni cztery minuty, aż złapie orzechowy kolor.
Drugi sposób to masło z mąką na zimno: 30 g miękkiego masła rozetrzyj widelcem z 15 g mąki na gładką pastę i wrzucaj ją kawałkami wielkości grochu prosto do gotujących się warzyw, mieszając. Sos gęstnieje w 2 minuty, garnek jest jeden, a różnica w smaku jest minimalna. Robię tak zawsze, kiedy jarzynka wchodzi na stół razem z trzema innymi rzeczami i liczy się każdy wolny palnik.
Wersja bez mąki: po odcedzeniu warzyw odparuj wywar do 80 ml, dodaj 3 łyżki śmietany 18% i 20 g masła, zagotuj i wrzuć warzywa. Sos będzie rzadszy, ale za to nie ma w nim ani grama glutenu.
Z czym podać i jak przechować
To dodatek do mięsa z sosem, nie danie samodzielne. Najczęściej ląduje u mnie obok kotleta mielonego, pieczonego udka albo klopsików z marchewką w sosie ogórkowym. Do strogonowa z wołowiny i ogórka też pasuje, choć wtedy zmniejszam ilość masła o połowę, bo samo danie jest tłuste.
W lodówce jarzynka stoi 2 dni w zamkniętym pojemniku. Podgrzewam ją w rondelku z łyżką wody na małym ogniu, mieszając – w mikrofalówce sos się rozwarstwia i marchewka wysycha po brzegach. Mrożenia nie polecam: po rozmrożeniu kostki są miękkie i wodniste, a zasmażka rozdziela się na tłuszcz i mąkę.
Jeśli sos wyszedł za gęsty, dolej dwie łyżki wrzątku i wymieszaj. Za rzadki – gotuj minutę dłużej bez przykrycia albo dorzuć kawałek masła roztartego z mąką, tak jak przy sosie beszamelowym do zapiekanek, gdzie proporcja tłuszczu do mąki działa dokładnie tak samo.
Marchewka z groszkiem – najczęstsze pytania
Dlaczego moja jarzynka jest wodnista?
Bo warzywa gotowały się w za dużej ilości wody i po odcedzeniu sos powstaje z czegoś, co jest już rozcieńczone. Wody ma być 150-200 ml na 800 g warzyw, czyli do dwóch trzecich ich wysokości. Drugi powód to za mało mąki – poniżej 10 g na tę porcję sos nie ma czym zgęstnieć.
Czy można zrobić marchewkę z groszkiem bez mąki?
Można. Odparuj wywar do 80 ml, dodaj 3 łyżki śmietany 18% i 20 g masła, zagotuj i wrzuć warzywa. Sos będzie rzadszy niż na zasmażce, ale trzyma się warzyw. Bezglutenowo zadziała też łyżeczka skrobi ziemniaczanej rozmieszanej w dwóch łyżkach zimnej wody.
Jak zrobić marchewkę z groszkiem dla niemowlaka?
Pomiń sól, cukier i pieprz, gotuj marchewkę 12 minut zamiast 8, żeby była całkiem miękka, i zagęść samą łyżeczką masła bez mąki. Groszek dla dziecka poniżej roku warto przetrzeć przez sitko, bo łupinki są dla niego trudne. Gałkę muszkatołową też pomijam.
Ile kalorii ma porcja jarzynki?
Około 140 kcal na porcję z tego przepisu, czyli z 30 g masła na cztery talerze. Bez zasmażki, na samej wodzie z warzyw, schodzi do 90 kcal. Największy udział ma masło – jedna łyżka to 220 kcal rozłożone na cztery porcje.
Czy groszek trzeba rozmrażać przed gotowaniem?
Nie. Rozmrożony groszek puszcza wodę, rozgotowuje się w 2 minuty i ma pomarszczoną skórkę. Wrzucony prosto z zamrażarki na wrzącą wodę potrzebuje 4-5 minut i zostaje jędrny. Ta sama zasada dotyczy fasolki szparagowej i brokułów.
Jarzynka, która wraca na stół co tydzień
Marchewka z groszkiem to przepis na dwadzieścia minut, w którym wszystko sprowadza się do dwóch decyzji: mało wody i zasmażka z tego, co po warzywach zostało. Reszta to krojenie. U mnie ta jarzynka stoi na stole częściej niż jakikolwiek inny dodatek, bo dzieci zjadają ją bez marudzenia, a ja mam ją zrobioną, zanim ziemniaki dojdą. Zrobisz – napisz w komentarzu, czy trzymasz się zasmażki, czy wolisz masło roztarte z mąką na zimno. Ciekawa jestem, ile osób gotuje jeszcze po babcinemu, na 150 ml wody zamiast pełnego garnka.
