Folia aluminiowa – która strona i czego nie owijać

Rolka folii aluminiowej z widoczną stroną błyszczącą i matową na kuchennym blacie

Nie ma znaczenia, którą stroną owiniesz jedzenie w folię aluminiową. Obie strony to ten sam metal o tej samej grubości i tym samym składzie, a różnica w wyglądzie powstaje w ostatnim przejściu przez walcarkę, nie na etapie projektowania. Producenci powtarzają to od lat w instrukcjach na pudełku i nikt tego nie czyta.

Pytanie o strony wraca za to uparcie i towarzyszy mu drugie, dużo ważniejsze: czy z folii coś przechodzi do jedzenia. Tu odpowiedź nie jest już tak wygodna, bo przechodzi – tylko nie zawsze i nie w takich samych ilościach. Decyduje kwasowość potrawy, sól i temperatura.

Poniżej: skąd bierze się różnica między stronami, ile glinu realnie migruje do jedzenia, jaki limit ustaliła EFSA, czego w folię owijać nie wolno i czym ją zastąpić tam, gdzie się nie nadaje.

Folia aluminiowa – która strona jest ważniejsza

Żadna. Obie mają identyczne właściwości termiczne, barierowe i higieniczne, a różnica w połysku jest efektem ubocznym produkcji.

Folia kuchenna ma 10-20 mikrometrów grubości, czyli jest cieńsza od ludzkiego włosa. Tak cienkiej wstęgi nie da się walcować pojedynczo, bo rwie się przy przejściu przez walce. W ostatnim przejściu walcuje się więc dwie warstwy złożone razem, a potem rozdziela.

Strona, która stykała się z polerowanym stalowym walcem, wychodzi z tego gładka i błyszcząca. Strona, która stykała się z drugim arkuszem folii, jest matowa, bo odwzorowała jego mikroskopijną chropowatość. Ten sam metal, dwa różne wykończenia powierzchni.

Odbicie promieniowania cieplnego różni się między stronami o kilka procent. W piekarniku, gdzie ciepło dociera głównie przez przewodzenie i konwekcję, ta różnica nie przekłada się na nic mierzalnego. Sprawdzano to wielokrotnie i wynik jest zawsze taki sam: czas pieczenia się nie zmienia.

Jedyny wyjątek: folia z powłoką nieprzywierającą

Na rynku są folie powlekane od jednej strony warstwą nieprzywierającą, przeznaczone do pieczenia ryb, serów i warzyw bez tłuszczu. Tu strona ma znaczenie i producent zawsze oznacza to na opakowaniu, zwykle napisem albo nadrukiem na samej folii.

Powłoka idzie do jedzenia, metal na zewnątrz. Odwrotne użycie odbiera folii całą jej funkcję i ser przywiera do niej tak samo jak do zwykłej.

Rozpoznasz taką folię po cenie, po napisie na pudełku i po tym, że jedna strona ma lekko satynowy, jakby woskowy wygląd. Zwykłej folii kuchennej nikt nie powleka i nie ma tam czego szukać.

Ile glinu przechodzi z folii do jedzenia

Aluminium jest metalem reaktywnym. Chroni je cienka warstewka tlenku, która tworzy się natychmiast w kontakcie z powietrzem, ale kwas i sól tę warstwę naruszają i wtedy metal zaczyna przechodzić do potrawy.

Trzy czynniki decydują o skali: pH potrawy, zawartość soli i temperatura. Czas kontaktu działa jako mnożnik.

SytuacjaSkala migracjiCo się dzieje z folią
Kanapka bez pomidora, lodówka, kilkanaście godzinpomijalnabez zmian
Ziemniaki pieczone w folii, 200 stopniniewielkabez zmian
Mięso pieczone bez kwaśnej marynatyniewielkalekkie przebarwienia
Ryba z cytryną pieczona w foliiwyraźnamatowienie, drobne dziurki
Potrawa z pomidorami przechowywana dobęwyraźnaszare plamy, perforacja
Kiszona kapusta, ogórki, marynaty octowewysokafolia dziurawi się na wylot

Ostatni wiersz jest łatwy do sprawdzenia w domu i to najlepszy dowód, jaki znam. Zawiń łyżkę kiszonej kapusty w folię i zostaw na dobę. Rano znajdziesz sitko – a ten metal, którego w folii ubyło, jest teraz w kapuście.

Sól działa podobnie jak kwas, tylko wolniej. Mięso mocno posolone albo peklowane i zawinięte w folię na kilka dni to układ, którego wolałabym uniknąć – przy peklowaniu i tak lepiej trzymać się szklanego naczynia, o czym pisałam przy temacie tego, ile soli na kilogram mięsa.

Limit EFSA i skąd bierzemy glin w diecie

EFSA ustaliła tolerowane tygodniowe pobranie glinu na 1 mg na kilogram masy ciała. Dla osoby ważącej 70 kg to 70 mg tygodniowo, czyli około 10 mg dziennie.

Rada Europy zaleca z kolei, żeby migracja glinu z materiałów do kontaktu z żywnością nie przekraczała 5 mg na kilogram produktu. To wartość odniesienia, nie zharmonizowany limit unijny – dla folii i naczyń aluminiowych obowiązuje ogólne rozporządzenie 1935/2004, które wymaga, by materiał nie oddawał składników w ilościach zagrażających zdrowiu.

Istotne jest to, że folia nie jest naszym głównym źródłem glinu. Ten pierwiastek jest trzecim najpowszechniejszym w skorupie ziemskiej, więc trafia do jedzenia wszystkimi możliwymi drogami.

  • Produkty zbożowe i warzywa – glin pobierany z gleby, największy udział w codziennej diecie.
  • Herbata i przyprawy – liście herbaty gromadzą go więcej niż jakakolwiek inna roślina jadalna.
  • Dodatki do żywności – fosforany i krzemiany glinu stosowane jako substancje przeciwzbrylające i spulchniające, oznaczane numerami E.
  • Woda uzdatniana siarczanem glinu w stacjach uzdatniania.
  • Naczynia i folia aluminiowa – udział zmienny, zależny od tego, co i jak w nich trzymamy.

EFSA szacowała przeciętne pobranie glinu z dietą w Europie na poziomie zbliżonym do tolerowanego limitu, a u części populacji powyżej. To jest właściwy powód, dla którego nie warto dokładać do tej puli z folii: nie dlatego, że jedna zapiekanka jest groźna, tylko dlatego, że bilans i bez niej jest napięty.

Aluminium a choroba Alzheimera – co mówią dowody

Hipoteza pochodzi z przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, kiedy w tkance mózgowej osób z chorobą Alzheimera znaleziono podwyższone stężenia glinu. Przez dekady krążyła w mediach jako pewnik.

Kolejne badania nie potwierdziły związku przyczynowego, a EFSA w swojej opinii stwierdziła brak dowodów na to, by glin pobierany z dietą był czynnikiem ryzyka tej choroby. Nagromadzenie w tkance może być skutkiem procesu chorobowego, a nie jego przyczyną.

Nie znaczy to, że glin jest obojętny. Kumuluje się w kościach i tkance nerwowej, a jego wydalanie zależy od pracy nerek. U osób z niewydolnością nerek problem jest realny i dobrze opisany, dlatego dla nich ograniczanie źródeł glinu to zalecenie kliniczne, a nie ostrożnościowa sugestia.

Moje stanowisko jest takie: nie ma powodu do strachu i nie ma powodu do beztroski. Rezygnacja z folii przy potrawach kwaśnych nic nie kosztuje, więc nie widzę argumentu, żeby tego nie zrobić.

Czego nie owijać w folię aluminiową

Lista jest krótka i sprowadza się do dwóch kryteriów: kwas i sól.

  • Pomidory i wszystko z pomidorami – sos, zapiekanka, leczo, pizza. pH poniżej 4,5 i długi kontakt.
  • Cytryna, limonka, ocet, wino – marynaty, ryba z plastrami cytryny, karkówka w occie.
  • Kiszonki – kapusta, ogórki, buraki. Najbardziej agresywne z całej listy.
  • Rabarbar i kwaśne owoce – agrest, żurawina, czarna porzeczka.
  • Potrawy mocno solone na dłuższe przechowywanie, w tym mięso peklowane.
  • Cokolwiek do mikrofalówki – to już nie kwestia glinu, tylko iskrzenia i uszkodzenia magnetronu.

Osobna zasada dotyczy czasu. Nawet przy potrawie obojętnej folia nie jest opakowaniem do wielodniowego przechowywania – nie domyka się szczelnie i przepuszcza zapachy. Do lodówki na dłużej lepszy jest szklany pojemnik z pokrywką.

Kiedy folia jest w porządku

W większości typowych zastosowań, bo polska kuchnia rzadko łączy silny kwas z długim kontaktem.

Pieczenie ziemniaków, mięsa bez kwaśnej marynaty, przykrywanie blachy, żeby wierzch nie przypiekł się za szybko, formowanie kulki podpierającej brzegi ciasta, ochrona uszek naczynia przed przypaleniem – wszystko to jest bezpieczne i praktyczne.

Folia świetnie sprawdza się też przy mrożeniu, bo daje szczelność, której nie daje sam papier. Kostkę masła zawijam w folię jako drugą warstwę na papierze i to standardowe rozwiązanie przy pakowaniu i mrożeniu masła. Podobnie postępuję przy mrożeniu dyni w kostce i w purée, gdzie folia chroni przed przesuszeniem.

W minus 18 stopniach migracja praktycznie nie zachodzi, bo reakcje chemiczne w tej temperaturze niemal stają. Jedyny warunek to brak kwaśnej marynaty w zamrażanej potrawie.

Czym zastąpić folię aluminiową

W każdym zastosowaniu z listy zakazanej istnieje zamiennik, który kosztuje tyle samo albo mniej. Najprościej wypada tu naczynie żaroodporne albo żeliwne, bo z kwasem nie reaguje w ogóle, a żeliwo w garnkach pracuje masą, nie przewodnictwem – rozgrzewa się wolno i trzyma ciepło długo po zdjęciu z palnika.

Zamiast foliiDo czegoOgraniczenia
Papier do pieczenia silikonowanypieczenie, wyściełanie blachdo 220 stopni, nie jest szczelny
Rękaw do pieczeniamięso, warzywa, potrawy kwaśnedo 200-230 stopni wg producenta
Naczynie żaroodporne z pokrywkązapiekanki, duszeniecięższe, wymaga mycia
Szklany pojemnik z zatrzaskiemprzechowywanie i mrożeniezajmuje miejsce w lodówce
Pergamin pod foliągdy potrzebna szczelność i brak kontaktudwie warstwy, więcej roboty

Ostatni wiersz to rozwiązanie, którego używam najczęściej: pergamin od strony jedzenia, folia na wierzchu dla szczelności i sztywności. Dostajesz szczelne zawinięcie bez kontaktu potrawy z metalem, a to jedyna rzecz, o którą tu chodzi. Papier do pieczenia przydaje się zresztą nie tylko tutaj – przy pieczeniu kruchych ciasteczek jest wręcz warunkiem równego spodu.

Zostaje jeszcze kwestia wyrzucania. Aluminium nadaje się do recyklingu w nieskończoność, a odzysk pochłania ułamek energii potrzebnej do wytworzenia metalu z boksytu. Warunek jest jeden – folia musi być czysta z resztek jedzenia i zgnieciona w kulkę wielkości pięści, bo drobne strzępki przelatują przez sita w sortowni.

Najczęstsze pytania

Folia aluminiowa – która strona do jedzenia

Obojętnie, obie działają tak samo. Różnica w połysku bierze się z walcowania dwóch arkuszy naraz: jedna strona dotyka polerowanego walca i wychodzi błyszcząca, druga dotyka sąsiedniej folii i wychodzi matowa. Wyjątkiem jest folia z powłoką nieprzywierającą, gdzie stronę wskazuje producent na opakowaniu.

Czy folia aluminiowa jest szkodliwa

Przy potrawach obojętnych migracja glinu jest pomijalna. Przy kwaśnych i mocno solonych rośnie na tyle, że nie ma powodu ryzykować, zwłaszcza że przeciętne pobranie glinu z dietą w Europie i bez tego zbliża się do limitu EFSA wynoszącego 1 mg na kilogram masy ciała tygodniowo.

Czy można piec rybę z cytryną w folii

Da się, ale to najgorszy możliwy zestaw: kwas cytrynowy, sól i 200 stopni przez pół godziny. Lepszy jest rękaw do pieczenia albo naczynie żaroodporne z pokrywką. Jeśli upierasz się przy folii, wyłóż ją od środka papierem do pieczenia.

Czy folia aluminiowa nadaje się do mikrofalówki

Nie. Metal odbija mikrofale, a na ostrych krawędziach i zmarszczeniach folii powstaje łuk elektryczny. Skutkiem bywa przepalony magnetron, a w gorszym wariancie pożar w komorze. Do mikrofalówki wkłada się szkło, porcelanę albo tworzywa z symbolem trzech falek. Zakaz dotyczy metalu, nie samego urządzenia – mikrofalówka nie niszczy witamin bardziej niż garnek, a przy warzywach grzanych bez wody wypada od niego lepiej.

Czy w folię aluminiową można pakować kanapki do szkoły

Tak, o ile w środku nie ma pomidora, ogórka kiszonego ani sosu na occie. Kanapka z serem, wędliną i sałatą leży w folii kilka godzin bez żadnych konsekwencji. Przy kanapkach z pomidorem lepiej sprawdzi się pudełko albo woskowana tkanina.

Co zapamiętać

Strona folii nie ma znaczenia, bo obie to ten sam metal – matowa powstaje przez kontakt z drugim arkuszem podczas ostatniego walcowania. Jedyny wyjątek to folia powlekana warstwą nieprzywierającą, gdzie kierunek wskazuje producent.

Znaczenie ma za to, co się w folię zawija. Kwas i sól rozpuszczają warstwę ochronną tlenku i przenoszą glin do potrawy, a limit EFSA wynoszący 1 mg na kilogram masy ciała tygodniowo bywa w europejskiej diecie osiągany bez udziału kuchni. Pomidory, cytryna, kiszonki i octowe marynaty idą do szkła albo do rękawa, reszta może zostać w folii.

Zdarzyło ci się znaleźć rano podziurawioną folię na miseczce z sałatką? Napisz w komentarzu, co w niej było – z takich przypadków składa się najlepsza lekcja o kwasowości, jaką znam.

4.7/5 – (25 votes)
Paula Andrzejewska
O autorze

Paula Andrzejewska

Technolog żywności (mgr inż., Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie) i audytor wewnętrzny ISO 22000. Od 2011 roku prowadzę blog Jak Po Maśle: analizuję składy produktów i dzielę się sprawdzonymi przepisami. Pracowałam w laboratoriach i zakładach przemysłu spożywczego, dziś uczę przedmiotów zawodowych w technikum gastronomicznym.

Dodaj komentarz


Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.