Koncentrat pomidorowy 30% – ile to pomidorów i jak wybrać

Koncentrat pomidorowy 30% w otwartym słoiku obok świeżych pomidorów na blacie

Trzydzieści procent na wieczku słoika nie oznacza ani zawartości pomidorów, ani udziału czegokolwiek innego w produkcie. To zawartość suchej masy rozpuszczalnej – tego, co zostaje z pomidora po odparowaniu wody. Pomidorów jest w takim koncentracie sto procent.

Tę liczbę mierzy się refraktometrem i podaje w stopniach Brix. Robiłam to w laboratorium setki razy i to jedna z tych rzeczy, które w przemyśle są oczywiste, a w sklepie budzą nieporozumienie za nieporozumieniem. Ludzie czytają „30%” i domyślają się, że pozostałe siedemdziesiąt to woda z dodatkami.

Poniżej tłumaczę, ile realnie pomidorów potrzeba na słoik koncentratu, jak odróżnić dobry produkt od słabego po składzie i kolorze, kiedy trzydziestka ma sens, a kiedy dwudziestka dwójka wystarczy w zupełności. Do tego przelicznik, gdyby w domu została ta druga.

Co oznacza 30% na opakowaniu koncentratu

Sucha masa rozpuszczalna to wszystko, co w pomidorze nie jest wodą i rozpuszcza się w soku: cukry, kwasy organiczne, sole mineralne, część związków zapachowych. Świeży pomidor ma jej od 4,5 do 6 procent, reszta to woda.

Produkcja koncentratu polega na odparowaniu tej wody pod obniżonym ciśnieniem, w temperaturze niższej niż sto stopni. Im dłużej trwa odparowanie, tym wyższy procent na etykiecie. Nic się przy tym nie dodaje – poza solą, jeśli producent zdecyduje się ją dosypać, ale sól nie wlicza się do deklarowanego ekstraktu.

ProduktSucha masaKonsystencjaTypowe użycie
Passata, przecier7-12%lejącasosy do makaronu, zupy
Koncentrat pojedynczy14-20%gęsty sosbazy do gulaszy
Koncentrat podwójny22-24%gęsta pastacodzienne gotowanie
Koncentrat podwójny mocny28-30%zwarta pastapizza, bigos, zupa pomidorowa
Koncentrat potrójny36-40%bardzo zwartagastronomia, produkcja

W polskich sklepach dominują dwa warianty: 22-24% i 30%. Różnica między nimi to nie kwestia jakości, tylko stopnia zagęszczenia – i przekłada się bezpośrednio na to, ile trzeba dodać do garnka.

Ile pomidorów kryje się w słoiku

Arytmetyka jest prosta. Jeśli świeży pomidor ma pięć procent suchej masy, a koncentrat trzydzieści, to znaczy że zagęszczono go sześciokrotnie. Na kilogram koncentratu 30% trzeba więc około sześciu kilogramów pomidorów.

KoncentratZagęszczeniePomidory na 1 kg produktuPomidory na słoik 200 g
22%4,4-krotneok. 4,4 kgok. 0,9 kg
24%4,8-krotneok. 4,8 kgok. 1 kg
30%6-krotneok. 6 kgok. 1,2 kg
38%7,6-krotneok. 7,6 kgok. 1,5 kg

Te liczby są przybliżone, bo sucha masa pomidorów zależy od odmiany, nasłonecznienia i podlewania. Odmiany przemysłowe, uprawiane specjalnie na przetwory, mają jej więcej niż pomidory deserowe ze sklepu – stąd zakres, a nie jedna liczba.

Z tej arytmetyki wynika też prosty sposób liczenia ceny. Słoik 200 g koncentratu 30% zawiera 60 gramów suchej masy, ten sam słoik w wersji 22% – 44 gramy. Jeśli różnica w cenie jest mniejsza niż jedna trzecia, trzydziestka jest tańsza w przeliczeniu na to, co naprawdę kupujesz.

Jak czytać skład koncentratu pomidorowego

Idealny skład ma jedną pozycję: pomidory. Dopuszczalna jest sól. To wszystko, czego oczekuję od tego produktu, i większość koncentratów na polskim rynku ten warunek spełnia.

Rzeczy, które sprawdzam poza tym:

  • Kwas cytrynowy (E330) – regulator kwasowości, spotykany i akceptowalny. Wyrównuje pH między partiami surowca o różnej kwasowości.
  • Skrobia, mąka, zagęstniki – sygnał ostrzegawczy. Prawdziwy koncentrat jest gęsty od odparowania, nie od dodatku.
  • Cukier, syrop glukozowo-fruktozowy – w koncentracie nie mają czego szukać. W gotowych sosach pomidorowych to normalne, ale to inny produkt.
  • Barwniki – kolor ma pochodzić z likopenu. Jeśli trzeba go podbijać, coś poszło nie tak w produkcji albo surowiec był słaby.
  • Deklarowana zawartość ekstraktu – jeśli producent jej nie podaje, nie wiesz, co kupujesz. Sam napis „koncentrat” obejmuje wszystko powyżej siedmiu procent.

Jeszcze jedna rzecz, o której się nie mówi: w przemyśle jakość koncentratu ocenia się między innymi testem Howarda, czyli liczeniem pod mikroskopem pól widzenia z fragmentami strzępek pleśni. To wskaźnik tego, ile zepsutych pomidorów trafiło na linię. Konsument tego nie sprawdzi sam, ale ta kontrola istnieje i producenci różnią się pod tym względem wyraźnie.

Hot break i cold break – dlaczego dwie trzydziestki smakują inaczej

Dwa koncentraty o identycznym procencie mogą smakować i zachowywać się zupełnie inaczej, bo różnią się temperaturą pierwszego etapu produkcji. To rzecz, której nie znajdziesz na etykiecie, a która decyduje o wszystkim.

Hot break. Rozdrobnione pomidory podgrzewa się natychmiast do 85-95 stopni. Wysoka temperatura inaktywuje enzymy pektynolityczne, które w przeciwnym razie rozłożyłyby pektyny. Efekt: koncentrat gęsty, o wysokiej lepkości, ciemniejszy, o smaku wyraźnie gotowanym.

Cold break. Podgrzanie tylko do 65-75 stopni. Enzymy pracują dłużej, pektyny częściowo się rozkładają, więc produkt jest rzadszy, jaśniejszy i ma świeższy, bardziej owocowy smak.

Do pizzy, bigosu i sosów, które mają być gęste bez odparowywania, lepszy jest hot break. Do zupy pomidorowej, gdzie liczy się jasny kolor i kwasowość, sprawdza się cold break. Rozpoznasz je po konsystencji na łyżce: pierwszy trzyma kształt, drugi powoli spływa. Przy sosie pomidorowym do pizzy z koncentratu różnica jest widoczna od razu, bo sos z cold break trzeba odparowywać.

Kiedy 30% ma sens, a kiedy wystarczy 22%

DanieRekomendacjaDlaczego
Sos do pizzy30%sos nie może być wodnisty, ciasto rozmięknie
Zupa pomidorowa22% lub 30%i tak dolewasz wywar, więc obojętne
Bigos, gulasz30%długie duszenie, nie chcesz dolewać wody
Sos do makaronu z pomidorów22%koncentrat pełni rolę wzmocnienia, nie bazy
Fasolka po bretońsku30%gęsty sos bez zasmażki
Leczo, papryka duszona22%warzywa puszczają dużo wody
Marynaty, glazury30%intensywny smak w małej objętości

Reguła, którą stosuję: im dłużej danie się dusi i im więcej wody puszczają warzywa, tym mniej istotny jest procent. Odparowanie wyrówna różnicę. Trzydziestka wygrywa tam, gdzie sos ma być gotowy od razu, jak przy gulaszu z papryką i makaronem penne, gdzie sos powstaje w kilkanaście minut.

Drugi argument za trzydziestką to miejsce w lodówce i mniej otwartych opakowań. Jeden słoik 30% zastępuje półtora słoika 22%, więc rzadziej stoi otwarty i rzadziej się marnuje.

Przelicznik – ile 22% zamiast 30%

Przepis mówi o koncentracie 30%, a w lodówce stoi otwarta dwudziestka dwójka. Mnożysz przez 1,36, czyli praktycznie o jedną trzecią więcej.

Koncentrat 30%Zamiast tego 22%Odjąć płynu
1 łyżka (ok. 20 g)1,5 łyżki (27 g)nie trzeba
2 łyżki (40 g)3 łyżki (54 g)1 łyżka
50 g68 g2 łyżki
100 g136 gok. 40 ml
200 g (słoik)270 gok. 70 ml

W drugą stronę dzielisz przez 1,36: 100 g dwudziestki dwójki zastąpisz 74 gramami trzydziestki i dolejesz mniej więcej 25 ml wody albo wywaru. Przy jednej czy dwóch łyżkach różnicy nie zauważysz, przy sosie na cztery porcje już tak.

Przy koncentracie potrójnym, 38%, dzielnik wynosi 1,27 w stosunku do trzydziestki. Tego wariantu w sklepach detalicznych praktycznie nie ma, ale bywa w hurtowniach i w opakowaniach gastronomicznych.

Kolor i konsystencja – co widać przez szkło

Dobry koncentrat jest intensywnie czerwony, czasem z lekkim odcieniem pomarańczy. Barwa brunatna, ciemnobrązowa albo szarawa oznacza jedną z dwóch rzeczy: przegrzanie w produkcji albo długie składowanie w cieple.

Za ten kolor odpowiada likopen, który stopniowo się utlenia, a równolegle zachodzą reakcje między cukrami a aminokwasami, dające brązowe produkty. Koncentrat trzymany w magazynie w trzydziestu stopniach ciemnieje w kilka miesięcy, ten sam w piętnastu wytrzyma rok bez zmiany barwy.

Dlatego przy zakupie wybieram słoik szklany, jeśli mam wybór – widzę produkt. Przy puszce i tubce zostaje mi tylko data produkcji i zaufanie do producenta. Nie kupuję też koncentratu z witryny nasłonecznionej, bo światło przyspiesza rozkład barwnika dokładnie tak samo jak temperatura.

Likopen – argument zdrowotny, który się broni

Koncentrat ma likopenu od 20 do 40 mg na 100 gramów, świeży pomidor 3-5 mg. To nie magia, tylko odparowana woda – ale konsekwencja jest realna, bo łyżka koncentratu daje więcej likopenu niż cały pomidor. W gotowych sosach tego likopenu jest mniej, bo są rozwodnione – ketchup ma 10-17 mg na 100 gramów, a do tego 20-25 gramów cukru, którego w koncentracie nie ma wcale.

Do tego dochodzi biodostępność. Likopen w surowym pomidorze siedzi w strukturach komórkowych, z których organizm wyciąga go słabo. Obróbka cieplna te struktury rozbija, a obecność tłuszczu ułatwia wchłanianie, bo likopen jest rozpuszczalny w tłuszczach. Klasyczne smażenie koncentratu na oliwie przed dodaniem reszty składników ma więc uzasadnienie także tutaj.

Uczciwie dodam: EFSA nie zatwierdziła oświadczeń zdrowotnych dla likopenu, bo dowody uznano za niewystarczające. Traktuję to więc jako miły dodatek do produktu, który i tak kupuję dla smaku, a nie jako powód do jedzenia koncentratu łyżkami.

Przechowywanie po otwarciu

Otwarty koncentrat wytrzymuje w lodówce 5-7 dni. Potem pojawia się na powierzchni pleśń, najczęściej biała albo zielonkawa – i wtedy do kosza idzie cały słoik, nie tylko wierzch, bo strzępki wrastają w głąb. Kwasowość sama przed pleśnią nie chroni, bo te akurat znoszą ją dobrze. Przy majonezie mechanizm działa odwrotnie i dlatego to nie majonez psuje sałatkę – jego niskie pH hamuje bakterie, a winne bywa to, co dołożono obok.

Dwa sposoby, które przedłużają ten termin. Pierwszy: cienka warstwa oliwy wylana na powierzchnię odcina dostęp powietrza i daje dodatkowy tydzień. Drugi, lepszy: porcjowanie do foremki na kostki lodu, po jednej łyżce, zamrożenie i przełożenie do woreczka. Kostki wrzuca się prosto do garnka i trzymają trzy miesiące.

Tubka jest wygodniejsza od słoika przy rzadkim używaniu, bo powietrze ma mniejszy kontakt z zawartością – wytrzymuje w lodówce do dwóch tygodni. Płaci się za to wyższą ceną za gram. Podobny rachunek robi się przy każdym produkcie kupowanym w małych opakowaniach dla wygody, jak przy porównaniu Żelfixu 2:1 czy 3:1 do dżemu.

Najczęstsze pytania o koncentrat pomidorowy

Co oznacza 30% w koncentracie pomidorowym?

Zawartość suchej masy rozpuszczalnej, czyli tego, co zostaje z pomidora po odparowaniu wody. Mierzy się ją refraktometrem w stopniach Brix. Pomidorów w takim koncentracie jest sto procent – trzydziestka mówi tylko o stopniu zagęszczenia.

Ile pomidorów potrzeba na kilogram koncentratu 30%?

Około sześciu kilogramów, bo świeży pomidor ma około pięciu procent suchej masy, a koncentrat trzydzieści – to sześciokrotne zagęszczenie. Na standardowy słoik 200 g przypada więc mniej więcej 1,2 kg pomidorów.

Koncentrat 30 czy 22 – który lepszy?

Żaden nie jest lepszy jakościowo, różnią się tylko gęstością. Trzydziestka ma sens tam, gdzie sos ma być gotowy szybko i bez odparowywania: pizza, bigos, fasolka. Przy daniach długo duszonych albo mocno rozcieńczanych dwudziestka dwójka wystarcza. Przeliczasz mnożąc przez 1,36.

Czy koncentrat pomidorowy jest zdrowy?

To odparowane pomidory, więc ma wszystko, co pomidory, tylko w większym stężeniu – w tym 20-40 mg likopenu na 100 g wobec 3-5 mg w świeżym owocu. Jedyne, na co warto zwrócić uwagę, to dodana sól, którą część producentów dosypuje. Sprawdź skład, jeśli ograniczasz sód.

Czym się różni koncentrat od przecieru pomidorowego?

Stopniem zagęszczenia. Przecier, czyli passata, ma 7-12% suchej masy i konsystencję lejącą, koncentrat od 14% wzwyż i konsystencję pasty. Przecier używa się jako bazy sosu, koncentrat jako wzmocnienia smaku i koloru.

Jak długo można trzymać otwarty koncentrat?

Pięć do siedmiu dni w lodówce w szczelnie zamkniętym słoiku, do dwóch tygodni w tubce. Warstwa oliwy na powierzchni przedłuża to o kilka dni. Najlepszym rozwiązaniem przy rzadkim używaniu jest zamrożenie porcji w foremce na kostki lodu – trzymają trzy miesiące.

Co zapamiętać

Koncentrat pomidorowy 30% to sześciokrotnie zagęszczone pomidory i nic poza nimi – procent mówi o suchej masie, nie o zawartości owoców. Na słoik 200 g idzie mniej więcej 1,2 kg pomidorów. Skład ma mieć jedną pozycję, kolor ma być intensywnie czerwony, a jeśli w domu została dwudziestka dwójka, mnożysz ilość przez 1,36 i odejmujesz trochę płynu.

Napisz w komentarzu, jaki koncentrat trzymasz w lodówce i czy zdarzyło ci się kupić taki, który po otwarciu okazał się brunatny. To najczęstszy sygnał, że produkt długo stał w cieple.

4.8/5 – (26 votes)
Paula Andrzejewska
O autorze

Paula Andrzejewska

Technolog żywności (mgr inż., Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie) i audytor wewnętrzny ISO 22000. Od 2011 roku prowadzę blog Jak Po Maśle: analizuję składy produktów i dzielę się sprawdzonymi przepisami. Pracowałam w laboratoriach i zakładach przemysłu spożywczego, dziś uczę przedmiotów zawodowych w technikum gastronomicznym.

Dodaj komentarz


Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.